Kahkaha Çiçeği Ne İşe Yarar? Toplum, Cinsiyet ve Kültür Üzerine Sosyolojik Bir Okuma Bir Sosyoloğun Gözünden: Çiçeklerin Sessiz Sosyolojisi Toplum dediğimiz şey, tıpkı bir bahçe gibidir. Her birey, o bahçede farklı biçimde açan bir çiçektir. Ben bir sosyolog olarak, doğayı yalnız biyolojik değil, toplumsal anlamların taşıyıcısı olarak da görürüm. Kahkaha çiçeği —adıyla bile— insan ilişkilerinin neşeli, ama aynı zamanda kırılgan yanını temsil eder. Doğada bu çiçek, rengarenk yaprakları ve canlı görünümüyle dikkat çeker. Halk arasında çeşitli bölgelerde “zambakgillerden”, “gülhatmi” veya “güz çiçeği” olarak da bilinir. Fakat kahkaha çiçeğini asıl ilginç kılan, onun kültürel anlamıdır: gülmenin, dayanışmanın ve kadınsı neşenin simgesi…
14 YorumEtiket: bir
Horst, Graben ve Orojenez: Toplumun Fay Hatları Üzerine Sosyolojik Bir Düşünce Bir Araştırmacının Samimi Girişi Toplumu anlamaya çalışmak, bazen yer kabuğunu okumaya benzer. Her katmanın altında bir başka anlam, bir başka gerilim yatar. Horst ve Graben kavramlarını ilk kez jeoloji derslerinde duydum: biri yükselen bir kütleyi, diğeri çöken bir alanı anlatır. Ama zamanla fark ettim ki, aynı dinamik toplumsal yaşamda da işliyor. İnsan ilişkilerinde, sınıflar arasında, hatta cinsiyet rollerinde bile bir tür “sosyal jeoloji” var. Yeryüzü nasıl orojenez —yani dağ oluşumu— süreçleriyle biçimleniyorsa, toplum da sürekli yeniden şekilleniyor. Toplumun değerleri, normları ve rollerinin arasında tıpkı bir fay hattı gibi ince…
14 YorumGüç Birimi Nedir? Toplumsal İlişkilerde Görünmeyen Dengeyi Anlamak Toplumsal yapılar, tıpkı bir araştırma laboratuvarındaki sistemler gibi, görünmez bağlantılarla birbirine bağlıdır. Yıllardır toplumun dinamiklerini anlamaya çalışan bir sosyolog olarak şunu fark ettim: Güç, yalnızca fiziksel bir kuvvet ya da politik bir otorite değildir; aynı zamanda ilişkilerin, rollerin ve sembollerin içinde dağılan görünmez bir enerjidir. Bu enerjinin ölçü birimini belirlemek zor olsa da, onu “güç birimi” olarak tanımlamak, toplumsal düzenin nasıl işlediğini çözümlememizi kolaylaştırır. Peki, güç birimi nedir? Toplum içinde nasıl şekillenir, kimde yoğunlaşır ve kim bundan mahrum kalır? Toplumsal Güç: Görünmez Bir Enerji Ağının Anatomisi Toplumsal güç, bireylerin ve kurumların birbiri…
14 YorumHalk Dilinde Kapçık Ne Demek? Kavramların Peşinde Bir Dil Yolculuğu Bazı kelimeler vardır, resmi sözlüklerde birkaç satırla tanımlanır ama halk dilinde onlar çok daha fazlasıdır. Onlara yüklenen anlamlar, çağrışımlar, hatta espriler bile yaşadığımız kültürün aynası gibidir. “Kapçık” da tam olarak böyle bir kelime. Kulağa sevimli mi geliyor, yoksa biraz garip mi? Herkesin aklında farklı bir çağrışım yaratması hiç de tesadüf değil. Gelin, bu çok katmanlı kelimenin peşine birlikte düşelim. — “Kapçık” Nedir? Sözlükten Sokağa Uzanan Anlam Haritası Önce en sade hâliyle başlayalım. Türkçede kapçık, kelime anlamı olarak genellikle küçük kese, torbacık ya da dış kabuk gibi tanımlarla karşımıza çıkar. Ancak…
10 YorumAşırı Kapasite Ne Demek? Farklı Gözlerden Aynı Gerçeğe Bakmak Ben tartışmayı seven biriyim. Hele konu “aşırı kapasite” olunca, farklı sesleri dinlemek bana hep daha öğretici geliyor. Çünkü bu kavram tek bir tanıma sığmayacak kadar karmaşık; birinin elinde “gereksiz maliyet”, diğerinin gözünde “geleceğe yatırım” olabilir. Peki ya meseleye cinsiyet perspektifinden bakarsak? Erkeklerin daha çok rakam ve verimlilikle tanımladığı, kadınların ise toplumsal ve insani etkiler üzerinden sorguladığı aşırı kapasiteyi iki farklı dünyadan analiz edelim. Belki de asıl gerçek bu iki bakışın ortasında saklıdır. Önce tanım: Aşırı kapasite, bir işletmenin üretebileceğinden çok daha az talep geldiğinde ortaya çıkan atıl potansiyeldir. Ancak bu sadece…
6 YorumGururlu İnsana Nasıl Davranmalı? Siyaset Biliminin Güç, İdeoloji ve İlişki Perspektifinden Bir Analiz Bir siyaset bilimci olarak her zaman şu soruyla başlarım: İnsan ilişkileri bir mikro-iktidar alanıysa, gurur bu alanın hangi noktasında durur? Gururlu insan, yalnızca bireysel bir karakter özelliği değildir; toplumsal düzenin, iktidar ilişkilerinin ve ideolojik yapının küçük bir yansımasıdır. Bu nedenle “gururlu insana nasıl davranmalı?” sorusu, sadece bir psikolojik ya da etik mesele değil, aynı zamanda politik bir sorudur. — Gururun İktidarla Dansı: Güç ve Saygı Arasındaki İnce Çizgi Gururlu insan, kendi değerini koruma refleksiyle hareket eder; tıpkı bir devletin egemenliğini koruma içgüdüsü gibi. Siyaset bilimi açısından bu…
12 YorumTarihin Tozlu Sayfalarından Günümüze: Beygir Gücü Nereden Gelir? Bir tarihçi olarak geçmişin sesine kulak verdiğinizde, aslında bugünün teknolojik dilini de orada bulursunuz. Buhar makinelerinin, kömür ocaklarının ve endüstri devriminin uğultulu sesleri arasında yankılanan bir kavram vardır: beygir gücü. Bugün arabaların, motorların ve makinelerin gücünü anlatmak için kullandığımız bu terim, sadece teknik bir ölçü birimi değil, insanlığın üretimle kurduğu ilişkinin de tarihsel bir göstergesidir. Peki, beygir gücü nereden gelir? Ve bu kavram, toplumsal dönüşümün hangi kırılma noktalarına işaret eder? İlk Kıvılcım: Endüstri Devrimi ve Gücün Ölçülmesi 18. yüzyılın sonlarına doğru İngiltere’de sanayinin ritmi değişmeye başlamıştı. James Watt adında bir mucit, buhar…
6 YorumBelgisiz Sıfat Nasıl Olur? Kültürlerin Belirsizliğinde Bir Dil Yolculuğu Bir antropolog olarak dünyayı dolaşırken, kelimelerin nasıl anlam kazandığını, nasıl biçim değiştirip kimlik kazandığını gözlemlemek insanın zihnini derinden sarsar. Her toplumun dili, onun ruhudur; her kelime, o toplumun dünyayı nasıl gördüğüne dair bir ipucudur. Belgisiz sıfat kavramı da bu açıdan yalnızca bir dilbilgisi konusu değil, kültürlerin belirsizlikle kurduğu ilişkinin aynasıdır. Bu yazıda, “belgisiz sıfat nasıl olur?” sorusunu, ritüellerden topluluk yapılarına, sembollerden kimliklere kadar geniş bir antropolojik çerçevede inceleyeceğiz. Belirsizliğin Kültürel Kökenleri Antropoloji bize şunu öğretir: hiçbir kültür, belirsizliğe tamamen aynı şekilde yaklaşmaz. Bazı toplumlar, her şeyi tanımlamak, sınıflandırmak ve netleştirmek isterken,…
10 YorumAğır Vasıta Şoförü Ne Kadar Maaş Alır? Toplumsal Cinsiyet ve Adalet Perspektifinden Bir Yolculuk Hayat bazen uzun ve yorucu bir yoldur, tıpkı ağır vasıta şoförlerinin direksiyon başında geçirdiği saatler gibi. Bu yazıda yalnızca “Ağır vasıta şoförü ne kadar maaş alır?” sorusuna yanıt aramakla kalmayacağız; aynı zamanda bu emeğin ardındaki insan hikâyelerini, toplumsal cinsiyet rollerini, çeşitlilik ve sosyal adalet gibi konuları da konuşacağız. Çünkü mesele yalnızca rakamlar değil; bu işi yapan insanların yaşamlarını, hislerini ve toplum üzerindeki etkilerini anlamak da bir o kadar önemli. Yolun Ardındaki İnsanlar: Meslekten Fazlası Ağır vasıta şoförlüğü, sanılanın ötesinde karmaşık ve büyük sorumluluklar taşıyan bir meslektir.…
10 YorumKalp ve Gönül Arasındaki Fark Nedir? Edebiyatın Derin Sularında Bir Yolculuk Kelimenin büyüsü, insanın iç dünyasında yankılanan en kadim müziktir. Kalp ve gönül gibi iki kelime, Türkçenin duygusal evreninde bu müziğin en eski notalarından ikisini oluşturur. Her ikisi de aynı bedende atan ama farklı dillerde konuşan iki ayrı varlık gibidir. Biri biyolojik bir merkezdir, diğeri ise insanın ruhuna açılan sonsuz bir kapı. Edebiyat, bu iki kavramı asırlardır tartışır; çünkü kalp yaşar, ama gönül hisseder. Kalp: Bedenin Ritmi, Akıl ile Ruh Arasında Bir Köprü “Kalp” kelimesi Arapçadan dilimize geçmiştir ve sözlük anlamı itibarıyla “dönmek, çevrilmek” kökünden gelir. Bu, kalbin değişkenliğini, yani…
10 Yorum