İzmir Sıcağında “5 Din Hangileri?” Sorusu Nasıl Felsefi Krize Dönüşür?
İzmir’de yazın öğlen saatlerinde dışarı çıkmak, insanın hem bedenen hem ruhen “ben kimim, neden buradayım?” sorusuna yaklaşmasına neden oluyor. Bir gün Kordon’da oturmuşum, karşıda martılar bağırıyor, simitçi “taze simit!” diye hayatın anlamını sorgulatıyor, arkadaşım da yanımda telefonuna bakıp aniden soruyor:
“Ya… 5 din hangileri biliyor musun?”
Ben o an bir yudum ayran içiyordum. İç sesim: “Şu an bu soruya yanlış cevap verirsen sadece dini değil, arkadaşlığını da kaybedebilirsin.”
Dış sesim: “Hmm… şey… biraz uzun konu.”
Ve işte o an, sıradan bir sahil sohbeti, zihnimde dev bir ansiklopedi sayfasına dönüştü.
5 Din Hangileri? Sorusunun Basit Görünüp Beyni Yakma Potansiyeli
Bu soru ilk bakışta kolay gibi görünür. Hani markette “5 çeşit çikolata var” der gibi. Ama işin içine girince durum değişir. Çünkü burada konu sadece liste yapmak değil; insanlığın binlerce yıllık inanç hikâyesine dokunuyorsun.
Ben de İzmirli klasik refleksle önce rahat cevap vermeye çalıştım:
“Şey… İslam, Hristiyanlık, Yahudilik… Budizm… Hinduizm…”
Sonra durdum.
İç ses: “Emin misin? Yoksa bu bilgi lise tarih dersinden kalma ve artık güncellenmedi mi?”
Arkadaşım gözlerini kısarak baktı:
“Emin misin?”
İşte o an anladım ki bu soru sadece bilgi değil, aynı zamanda özgüven testi.
İlk Üçlü: Semavi Üçlü ve Benim Sosyal Panik Üçlüm
İslam
Kendi coğrafyamızda en yakından bildiğimiz dinlerden biri. Ama anlatırken bile insan otomatik olarak ciddileşiyor. Çünkü konu hassas.
Ben yine de içimdeki İzmir çocuğunu susturamıyorum:
“Tamam bu net, bunu yanlış söylersek zaten Kordon’dan sürgün yeriz.”
Hristiyanlık
Avrupa filmlerinden, Noel süslemelerinden ve çocukken izlenen Amerikan dizilerinden aşina olduğumuz bir yapı. Ama iş detaylara gelince insanın içinden şu ses çıkıyor:
“Tam olarak mezhepler vardı… Katolik… Protestan… bir de sınavda çıkan ama kimsenin tam emin olmadığı grup…”
Arkadaşım:
“Devam et.”
Ben:
“Ediyorum ama içim titriyor.”
Yahudilik
Bu noktada konuşma biraz daha ciddileşiyor. Çünkü tarih, kültür ve çok derin bir geçmiş var. Ben ise hâlâ içimde şu moddayım:
“Yanlış bir şey söylersem algoritma değil ama evren beni düzeltecek.”
Ama yine de biliyorum ki bu üç din, dünyadaki en bilinen semavi inançların temelini oluşturuyor.
Ve Sonra Gelen İkili Karmaşa: Budizm ve Hinduizm Arasındaki Zihinsel Trafik
Budizm
Buddha deyince insanın aklına sakinlik geliyor. Benim aklıma ise İzmir trafiğinde sakin kalmaya çalışırken içten içe çığlık atan sürücüler geliyor.
Bir arkadaşım geçen gün “Zen olmak istiyorum” demişti. Sonra Basmane’de dolmuşa binince 3 dakikada Zen’den çıkıp “klakson felsefesi”ne geçmişti.
Budizm bana hep şunu hatırlatıyor:
Hayat bazen gerçekten de yavaşlamakla ilgili ama ESHOT buna pek izin vermiyor.
Hinduizm
Burada olay tamamen başka bir boyut. Çok katmanlı, çok tanrılı bir yapıdan bahsediyoruz. Ben ilk öğrendiğimde şöyle demiştim:
“Bu bildiğin Marvel evreni ama mitolojik versiyon.”
Arkadaşım gülmüştü:
“Karıştırma.”
Ama gerçekten de bazı anlatılar o kadar zengin ki insanın zihni bir anda full HD belgesel moduna geçiyor.
Asıl Soru: Neden “5 Din Hangileri?” Sorusu Bu Kadar Merak Ediliyor?
Çünkü insan basit listeleri seviyor. Beyin şöyle çalışıyor:
“Bana 5 şey ver, ben onu paketleyeyim, raflara koyayım, hayatımı düzenli hissedeyim.”
Ama din gibi konular asla raflara sığmıyor.
İzmir’de bir kafede otururken bunu düşündüm. Yan masada iki kişi tartışıyor:
“Abi aslında Budizm din mi felsefe mi?”
Diğeri:
“Bence Wi-Fi şifresi gibi, doğru girersen bağlanıyorsun.”
Ben içimden:
“Tamam, bu sohbet burada biter.”
İzmir Usulü Derin Düşünme: Kordon, Kahve ve Varoluş
İzmir’de yaşamak bazen istemeden filozof yapmak demek. Çünkü çok sakin görünse de insanın zihni sürekli çalışıyor.
Mesela ben bir gün sadece kahve almaya çıktım, döndüğümde şunu düşünüyordum:
“Acaba insanlık neden inanç sistemlerini oluşturdu?”
Sonra kendime kızdım:
“Abi sen kahve almaya çıkmıştın, Platon semineri yapmaya değil.”
Ama işte “5 din hangileri?” gibi bir soru bile insanı bu yola sokabiliyor.
Kafamın İçinde Mini Panel: Dinler Tartışıyor
Bazen hayal ediyorum:
İslam, Hristiyanlık, Yahudilik, Budizm ve Hinduizm bir masada oturuyor.
Ben köşede moderatörüm.
Hristiyanlık:
“Ben Avrupa’yı şekillendirdim.”
İslam:
“Ben geniş bir coğrafyada hayatın merkezindeyim.”
Budizm:
“Ben zihnin iç dünyasını temsil ediyorum.”
Hinduizm:
“Ben evreni katman katman anlatıyorum.”
Yahudilik:
“Ben tarihsel köklerin hafızasıyım.”
Ben:
“Arkadaşlar… bir saniye… ben sadece 5 din hangileri diye sormuştum…”
Sessizlik.
Sonra hepsi aynı anda bana bakıyor.
Gündelik Hayatla Bağlantı: İnanç, İnsan ve Basit Soruların Derinliği
Aslında mesele sadece dinleri saymak değil. İnsan, anlam arıyor. Bazen bunu bir soru cümlesine sığdırıyor.
Mesela:
“Ben ne yapıyorum?”
“Hayat nereye gidiyor?”
“Neden sürekli geç kalıyorum?”
Ve bazen de:
“5 din hangileri?”
Bu sonuncusu daha masum görünüyor ama aslında zihni açan bir kapı.
İç Sesin İtirafı
Bazen kendi kendime diyorum ki:
“Sen normal bir soru duydun ama bunu egzistansiyel krize çevirmeyi başardın.”
Ama İzmirli olmanın verdiği rahatlıkla hemen toparlıyorum:
“Boşver ya, bir çay söyleyeyim geçer.”
Yanlış Bilmekten Korkma Kültürü ve Sosyal Baskı
İnsanlar çoğu zaman yanlış cevap vermekten çekiniyor. Özellikle böyle “genel kültür” sorularında.
Ama gerçek şu:
Kimse her şeyi bilmek zorunda değil.
Ben bile bazen “5 din hangileri?” sorusuna cevap verirken içimden Google açıyorum gibi hissediyorum ama aslında açmıyorum, sadece bakıyormuş gibi yapıyorum.
Arkadaş ortamında bu bir strateji:
Başını sallamak
“Evet evet” demek
Gözleri kısarak düşünüyormuş gibi yapmak
Sonunda Varılan Nokta: Bilmek Değil, Anlamak
Bu tür soruların en güzel tarafı şu: seni araştırmaya, düşünmeye ve sorgulamaya itiyor.
İster İzmir’de Kordon’da otur, ister başka bir yerde ol… fark etmiyor.
“5 din hangileri?” sorusu aslında sadece bir liste değil; insanlığın anlam arayışının küçük bir kapısı.
Ben ise hâlâ o gün Kordon’da otururken şunu hatırlıyorum:
Arkadaşım simidini bitirmişti, ben ise zihnimde bir seminer düzenlemiştim.
O bana dönüp dedi ki:
“Cevabı buldun mu?”
Ben:
“Bulmak değil de… biraz büyüdü konu.”
O güldü.
Ben de güldüm.
Ama içimde bir yer, hâlâ listeyi değil, sorunun kendisini düşünüyordu.
“5 din hangileri” konusunda merak ettiklerinizi bu yazımızda ele almaya çalıştık. Envirocon okurları için daha fazlası yolda!